Omloop

Vernieuwen, verdichten en vergroenen

Omloop, Utrecht

De Utrechtse wijk Ondiep is een typische arbeiderswijk uit het begin van de twintigste eeuw: een kleinschalig maar integraal ontworpen woongebied, waar een hoge mate van solidariteit en betrokkenheid bij de lokale omgeving heerst. Ontstaan vanuit een sociaal woningbouwideaal en gebouwd met aandacht voor de wensen van de bewoners. In die traditie zijn delen van de wijk opnieuw vormgegeven via participatieprocessen met de gemeenschap, met als doel de kwaliteit van leven te verbeteren. Het hoofddesign van de stedenbouw door Berlage blijft ongewijzigd, zelfs voor het nieuwste perceel dat in houtconstructie zal worden gerealiseerd.
Utrecht Uitbreidingsplan Holsboer en Berlage 1920 Het Utrechts Archief min
Uitbreidingsplan van Berlage van 1920 (Het Utrechts Archief)
Laan van Chartroise 1951 Het Utrechts Archief1 min
Laan van Chartroise 1951 (Het Utrechts Archief)
LEVS Omloop bestaand achtertuin min
Oorspronkelijke achtertuinen
LEVS Omloop40 foto Rufus de Vries min
Nieuw, gemeenschappelijk binnenterrein
LEVS Omloop bestaand min
Oorspronkelijk kruispunt
LEVS Omloop13 min
Nieuw bochtgebouw

Verdichten en vergroenen

Langs de noordelijke bocht van de stemvork-vormige hoofdweg die het gebied omgeeft ontwerpt LEVS bijna 300 woningen. 75% daarvan is sociale huur, 25% middelduur. Hiermee wordt flink verdicht. Daarbij komt ook een nieuwe visie op de plek die groen in zo’n project kan en moet hebben: natuurinclusief en biodivers. 

Vervolgens zorgen we binnen het ontwerp voor een menselijke maat en een duidelijke inbedding in het omliggende weefsel. Net als twee eerder gerealiseerde plannen van ons in de naastgelegen Fruitbuurt streeft Omloop een bijzonder hoge kwaliteit van materialisatie na en ontstaat er een herkenbaar, samenhangend gebied. Zo vormt Omloop een reparatie van de buurt, een zorgvuldige ingreep in bestaand stedelijk weefsel. 

 

Vier deelgebieden, één visie

Het gebied bestaat uit vier deelgebieden: de Alt, de Tenor, de Soprano en de Bass. De lange volumes omringen de bocht van Omloop aan beide zijden, elk als onderdeel van een ander bouwblok. Binnen de Tenor bevindt zich een apart houten bouwvolume in het achtergebied van de binnenbocht dat via de binnentuin is verbonden. Elk moet zich dus verbinden met de directe buren. Desondanks brengen we een continuïteit die de bocht als geheel een compleet karakter geeft. Hoogte, articulatie en materialisatie smeden het tot één geheel.

 

Houtconstructie

Achter de hoofdweg, in een zijstraat achter het appartementenblok Tenor, worden twaalf bijzondere eengezinswoningen gerealiseerd. De gevel onthult het niet, maar achter de bakstenen van de huizen bevinden zich wanden en vloeren van CLT: moderne houtconstructie die naadloos aansluit bij de arbeiderswoningen in het bestaande stedelijke weefsel. Op deze manier kunnen we onze duurzaamheidsambities realiseren zonder in te boeten op het bredere stedelijke en cultuurhistorische karakter van de omgeving.

 

De menselijke schaal

Langs de lange lijnen van de Omloop creëren lage stedelijke straatmuren en kleine, laag gedefinieerde voortuinen een intieme sfeer. Een variërende samenstelling van gevel elementen biedt een mate van spel die nooit in één oogopslag te vangen is. Soms meer verticaal en soms meer horizontaal, benadrukken de bakstenen banden en balkons de gelaagdheid in de gevel. Met twee kleuren baksteen met veel textuur wordt dit spel geaccentueerd. Op zeven punten langs de straat opent de gevel zich met een ruime, lichte hoofdingang. Het metselwerk eromheen treedt natuurlijk naar binnen om de grote glazen wand binnen het patroon een accent te geven.

LEVS Omloop concept gevel
Gevelconcept deelgebied 1 'Alt'

Van betegelde tuin naar klimaat tuin

Een typisch kenmerk van de oorspronkelijke woningen hier is de individuele (voor)tuin. In de bestaande situatie onderhouden echter zeer weinig bewoners een groene tuin en kiezen in plaats daarvan voor tegels. Om steden klimaatadaptiever te maken, die beter kunnen omgaan met hittebelasting en zware regenval, moeten zoveel mogelijk oppervlakken vergroend worden. In Omloop is besloten om gedeelde groene gebieden te creëren in plaats van individuele binnentuinen. 

LEVS Omloop flux tuinen website min
Landschapsconcept (beeld: Flux)
LEVS Omloop flux landschapsgebieden website min
Concept overgangen privé - openbaar (beeld: Flux)
LEVS Omloop flux doorsneden website min
Landschapsprofielen deelgebieden 2 'Tenor' en 4 'Bas' (beeld: Flux)

Flux landschapsarchitectuur heeft het concept ontworpen waarin de deelgebieden thematisch zijn verdeeld. Elk heeft zijn eigen beplanting en organisatie, maar altijd met aandacht voor belangrijke pijlers in de natuur-inclusieve ontwikkeling van stedelijke gebieden. Een grote diversiteit aan vogels en insecten wordt ondersteund met voedsel en nestplaatsen. Wadi's, infiltratiezones in het landschap, versnellen het zinken van regenwater in de bodem. Wandelpaden en zitplaatsen maken de gebieden toegankelijk voor bewoners.

Circulaire ontwerpelementen

We zorgen voor slim hergebruik van materialen van de gesloopte gebouwen. Bakstenen en dakpannen worden gebruikt als vulling voor de gabions die de voortuinen bepalen. Daarnaast zijn de terugliggende gevels van de galerijen die naar het binnengebied zijn gericht voorzien van Resysta gevelbekleding, een natuurlijk en circulair composietmateriaal dat bestaat uit 60% rijstschillen en een houten uitstraling heeft. Aan de buitenkant zijn voorzieningen voor klimplanten, zoals wisteria, aangebracht.

Ruimte voor terugkeerders en nieuwkomers

De buurt wordt diverser. Binnen de mix van sociale en middenhuur woningen is er ruimte voor zowel de typisch oudere terugkerende bewoners als voor starters, medehuurders en jonge gezinnen. In de open voortuinen kan het sociale leven nog steeds bloeien. Een sociaal leven dat zo kenmerkend is voor de buurt, en dat ook uitgebreid is meegenomen in een participatieproces. Bewoners van de buurt en toekomstige huurders worden gehoord in hun behoeften. Op deze manier krijgt de verdichting en duurzaamheid van de buurt ook een sterk sociaal betrokken karakter.

Info

Opdrachtgever
Woonin
Programma
285 sociale (75%) en middenhuur (25%) woningen, waarvan 263 twee- en driekamerappartementen, 10 maisonettewoningen en 12 eengezinswoningen (houtconstructie)
Ontwerp
Adriaan Mout, Jurriaan van Stigt, Marianne Loof
Projectteam
Marco Rats, Dennis Meijerink, Timea Sandor, Mathilde Siderius, Ilias Kerkeni
Locatie
Jaar
2017 – 2025
Aannemer
BAM Wonen (Alt), Hillen & Roosen (Tenor, Sopraan, Bas), Vink Bouw (houtbouw)
Landschapsontwerp
Flux landscape architecture
Fotografie
Rufus de Vries, LEVS architecten, 3MP (videoheader)