Een Nota Ruimte zonder CO₂-budget is als een huishoudboekje zonder bedragen. Je weet wát je wil, woningen, infrastructuur, energieopwekking, en behouden industrie, maar niet of je het kunt betalen. En toch ligt er precies zo'n nota op tafel.
In september 2025 passeerde de zevende van negen planetaire grenzen: oceaanverzuring. Zeven van de negen, alle zeven verslechterend. CO₂ staat niet náást die andere grenzen, het zit er bovenop. Fossiele brandstoffen veroorzaken oceaanverzuring en zoetwaterinstabiliteit, en versterken soortverlies, droogte en luchtvervuiling. CO₂ omlaag betekent meerdere grenzen tegelijk ontlasten, de meest geconcentreerde duurzaamheidsknop die we hebben.
Natuurlijk is het en-en-en. Toxiciteit, materiaalbeschikbaarheid, de wateragenda, ze blijven onverminderd belangrijk en mogen we niet vergeten. Maar de eerste grote klap die oceaanverzuring, zoetwater, biosfeer, land, bos en droogte tegelijk bepaalt, is CO₂. En het mooie: bouwen met biobased materialen neemt die andere thema's in de slipstream mee.
In de bouw zit ongeveer 37 procent van die mondiale CO₂. Naarmate we operationeel verduurzamen, schuift het zwaartepunt onvermijdelijk naar embodied carbon. Daar zit het werk dat niet meer te corrigeren is , gestort beton blijft gestort beton. De winst zit niet in beton ‘iets groener’ maken, maar in het omdraaien van de bewijslast. Biobased bouwen zit op 50 tot 75 procent lager embodied carbon dan zelfs low-carbon beton: geen procentje hier of daar, een andere league. Een houten-ligger blijft na sloop een houten-ligger. Beton is chemisch onomkeerbaar. En het Europese bosareaal groeit al meer dan 150 jaar netto. Bruikbaar betonzand – hoekig rivier- en kustzand (geen woestijnzand) – kost miljoenen jaren om te ontstaan en wordt sneller gewonnen dan het aangroeit.
Dus collega's, opdrachtgevers, gemeentes en ja, ook minister van VRO: draai de hiërarchie om. Eerst behouden wat er staat. Dan oogsten uit wat we wel slopen. Dan biobased als default voor nieuw materiaal. Pas waar het fysiek écht moet, met argumentatie, gerecycled staal of low-carbon beton.
En reken eindelijk uit wat Nederland aan CO₂ kan uitgeven. Zonder budget weten we niet of we krediet opnemen of vermogen opmaken. De Aarde stuurt inmiddels de rekening. Het is tijd dat we 'm openmaken!