Jurriaan van Stigt
Er was een tijd dat Nederland een verhaal had. Een breed verhaal over hoe je een land inricht, over de samenhang tussen wonen, werken en leven. Dat verhaal kwam in 2010 tot een abrupt einde, toen het ministerie van VROM werd opgeheven. Met die ambtelijke reorganisatie verdween meer dan een departement; er ging een hele manier van denken verloren.
Ik denk vaak terug aan die tijd, aan de jaren waarin dit land werd gebouwd door mensen die geloofden in de kracht van planning. Berlage ontwierp Amsterdam-Zuid als een morele structuur. De architecten van de Amsterdamse School bouwden sociale woningen alsof het kathedralen waren. Later gaf Van Eesteren met zijn Algemeen Uitbreidingsplan vorm aan een stad als levend organisme. Het waren mensen die begrepen dat stedenbouw geen technisch vak is, maar een culturele daad. Zij zagen de verbanden: tussen woning en straat, tussen buurt en landschap, tussen heden en toekomst. Zo werd Nederland het land van de integrale benadering – uniek in de wereld.
Vandaag kijken we om ons heen en zien we de prijs van die verloren samenhang. Onze waterkwaliteit is de slechtste van Europa. We stoten meer stikstof uit dan welk ander Europees land. Onze CO₂-reductie blijft ver achter. En nog steeds behandelen we ecologie als bijzaak, in plaats van als fundament.
Toch is er hoop. In kleine kringen groeit een nieuw besef. Architectenbureaus experimenteren met houtbouw en circulaire materialen. Onderzoekers zoeken naar een stedenbouw die niet langer draait om groei, maar om welzijn. Ze herontdekken wat echt van waarde is – hetzelfde wat ik nog steeds zie bij de Dogon in Mali: alles is verbonden.
Nederland heeft alles in huis om opnieuw voorop te lopen: onze traditie van planning, ons ecologisch bewustzijn, onze cultuur van samenwerking. Wat ontbreekt, is de moed om een nieuw verhaal te vertellen. Niet een verhaal van groei en controle, maar van zorg en verbondenheid. De kosmische orde is geen mystiek verleden. Het is een mogelijke toekomst – als we de verbeelding hebben om haar opnieuw vorm te geven.